چهارشنبه ٠٥ ارديبهشت ١٣٩٧
معاونت تهذیب
معاونت تهذیب حوزه های علمیه مرکز مدیریت حوزه های علمیه
معاونت پژوهش
معاونت تبلیغ
خبرگزاری رسمی حوزه های علمیه ، حوزه نیوز ، مرکز مدیریت حوزه های علمیه
معاونت امور طلاب
خبرگزاری رسمی حوزه های علمیه ، حوزه نیوز ، مرکز مدیریت حوزه های علمیه
ماه‌هاي رحمت الهي

 منبع : معارف

 نويسنده : سيدمهدي ميرمسيب    ایمیل :

 نوشته شده در تاريخ : 1393/09/12  

درآمد
خداوند عز وجل، خالق آسمان و زمين است. اين خالقيت در عالم تكوين معنايي دارد و در عالم تشريع نيز معنايي. حضرت حق تبارك و تعالي در عالم تشريع نيز از زمان و مكان بهره‌برداري كرده است به عنوان مثال در شرع مقدس از روزهاي هفته و ماه و سال براي تكليف بندگان اموري تشريع نموده است مثلاً با اعتبار و جعل خويش ماه‌هاي سال را دوازده ماه قرار داده "إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللَّهِ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا فِي كِتَابِ اللَّهِ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ1" همانا تعداد ماهها نزد خدا در كتاب خدا دوازده ماه است از آن روزی‌كه آسمان و زمین را بیافرید. هر يك از اين دوازده ماه از ويژگي‌هاي خاصي برخوردارند. مثلا برخي از آنها را ماه حرام نام نهاده اند كه عبارتند از ذی قعده، ذی‌ حجه، محرم و رجب "مِنْهَا أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ2"و بر آن حكم و تكليفي وضع كرده است. هر گونه جنگ و خونریزی در این چهار ماه حرام است. " فَإِذَا انْسَلَخَ الْأَشْهُرُ الْحُرُمُ فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ...3 ".

اهميت ماه‌هاي رحمت
برخي ماه‌ها از فضيلت‌هاي بسيار والايي برخوردارند؛ مانند ماه‌هاي شريف رجب، شعبان و رمضان كه شهرالله ،شهرالنبي و شهر الولي4 ناميده شده‌اند. اين سه ماه نزد خداوند از اهميت فراواني برخوردارند و رحمت و مغفرت الهي در اين ماه‌ها نسبت به ماه‌هاي ديگر گسترده تر است.
امام زمان (ع) در زيارت رجبيه به نایب خاص خود‌ حسين بن روح مي‌نويسد"در اين زيارت از ائمة اطهار و اولیاي خداوند به جدّيت بخواه و تقاضا كن و بگو كه حاجت و خواسته من از شما آن است كه از خداوند بخواهيد كه از آتش جهنم آزاد گردم و جايگاه و قرارگاه و خانة ابد و هميشگي من با شما باشد و با شيعيان نيكوكارتان محشور شوم".5
بنابراين اگر از ماه‌هاي رجب ،شعبان و رمضان بهره نگيريم و از بركات نهفته در اين ماه‌ها براي آخرت خود خوشه چيني نكنيم و توشه كافي برنداريم زيان فراوان مي‌بينيم و در محضر انبيا و اولیا دست خالي محشور خواهيم شد و از جمال ازل و ابد و شئون آن جمال و زيبايي دور خواهيم ماند.
بخش وسيعي از جهان‌بيني ما را ايمان و اعتقاد به عالم آخرت و تفسير و تحليل معقول و مشروع از جهان جاودان و زندگي ابدي تشكيل مي‌دهد، به همين جهت بيش از يك سوم از آيات الهي در قرآن مجيد مربوط به مسئله مرگ و جهان پس از مرگ و جاودانگي و قيامت است. حالت احتضار و جان كندن و مشاهده ملك‌الموت ، قبر و برزخ،‌ صراط و ميزان، حساب و كتاب، نفخ صور و صحنة قيامت، جهنم و بهشت و خلود در آن همه و همه مباحثي است كه تحت عنوان مسئله معاد مطرح مي‌شوند. بدون آشنايي با قرآن مجيد با شنيدن كلمة معاد و روز قيامت تصويري مبهم از معاد داريم اما با فراگيري آيات قرآن مجيد كه بيش از دو هزار آية آن مربوط به اين بحث است و با مطالعة كتاب‌هايي كه در اين زمينه نوشته شده روز به روز بر بينش ما افزوده و فكرمان بارورتر و اعتقادمان راسخ تر مي‌شود. حتي مي‌توان با سير و سلوك شرعي و حقيقي به جايي ‌رسيد كه در همين جهان، بهشت و جهنم را مشاهده كرد و باورمان كامل تر گردد. همان گونه كه در صدر اسلام ، زيد بن حارثه اينگونه بود كه بهشتيان و نعمت‌هاي بهشت و جهنميان و عذاب‌هاي آن را مشاهده مي‌كرد وفتي رسول خدا(ص) با او روبروشد و حال او را پرسيد زيد گفت: مثل اينكه بهشتيان و جهنميان را مي‌بينم اگر مايليد به شما هم نشان دهم كه به قول مولوي لب گزيدش مصطفي يعني كه بس.6
از نظر قرآن مجيد تمام اعمالي كه انسان انجام مي‌دهد در عالم هستي ثبت و ضبط مي‌گردد و با مرگ افراد، آن اعمال و كردار نيز با او به برزخ و قيامت روانه مي‌شوند از اين رو قرآن مجيد بسيار تأكيد دارد كه همة ما در زمينة آنچه مي‌خواهيم براي قيامت بفرستيم دقت كامل داشته باشيم "يا أَيهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ وَاتَّقُوا اللَّهَ"7 ‌اي خدا باوران بايد تقواي الهي پيشه كنيد و هميشه در آنچه مي‌خواهيد براي قيامت خود بفرستيد دقت داشته باشيد و باز تأكيد مي‌شود كه در اين مسأله تقوا و پرهيز كامل داشته باشيد. قرآن مجيد به اين مطلب مهم با تاكيد اشاره مي‌كند تا به اين نكته دقت شود كه هر كاري انجام مي‌دهيم آن كار از بين نخواهد رفت به همين جهت اعمال ما كارواني است كه به سوي عالم ابد روان است و همة ما به دنبال آن روانيم. در احاديث آمده است كه "دنيا مزرعة آخرت است"8 در تبيين اين روايت مي‌توان گفت اعمال انسان مانند بذري است كه كشاورز آن را مي‌كارد اگر بذر كاشته شده سالم و ارزشمند باشد بوته و ساقة آن خوب پرورش مي‌يابد ولي اگر عيبي داشته باشد اين عيب در شكوفايي و ثمرة آن اثر خواهد گذاشت. بنابر اين هر عملي كه انجام مي‌دهيم بذري است كه ميوه و ثمرة مناسب خود را به بار مي‌آورد و به قول معروف، گندم ‌از گندم برويد جو زجو.
يكي از محكمات قرآن مجيد اين است كه نتيجه اعمال بد همانا عذاب الهي و آتش عالم آخرت است و نتيجة رفتار خوب و پسنديده همانا رحمت و مغفرت الهي در دنيا و آخرت است. بنابراين هركس دوست دارد در آن جهان در امان باشد بايد در كاشتن بذر اعمال خود دقت كافي به عمل آورد تا سرزمين وجود خود را به ثمرات عاليه انساني بارور نمايد بنابراين انسان بايد بداند كه هر چه بكارد همان را برداشت مي‌نمايد و بايد مراقب باشد كه آتشي از پيش نفرستد كه درخت ثواب اعمالش را بسوزاند كه در نتيجه در برابر خرمن سوخته‌اي قرار خواهد گرفت.
باور به اين معنا كه اعمال و رفتار انسان نابود نمي‌شود يك حقيقت قرآني و عقلي است و چندين آيه در قرآن مجيد دلالت و صراحت به اين مطلب دارد و حكما هم به اثبات رسانيده‌اند كه چيزي كه لباس هستي پوشيد و پديد آمد ديگر نابود شدني نيست.يقين به اين امر آدمي را دور انديش مي‌كند تا جايي كه گويا صداي نالة دوزخيان را به گوش جان مي‌شنود و لذت بهشتيان را درك مي‌كند. همان‌گونه كه حضرت علي(ع) در اوصاف پارسايان و پرهيزكاران فرموده است" فَهُمْ وَ الْجَنَّةُ كَمَنْ قَدْ رَآهَا فَهُمْ فِيهَا مُنَعَّمُونَ وَ هُمْ وَ النَّارُ كَمَنْ قَدْ رَآهَا فَهُمْ فِيهَا مُعَذَّبُون"9 يعني حالات باطني و رفتار و كردار ظاهري اهل تقوا مانند كسي است كه بهشت را ديده و مدتها در آن از نعمتهاي خدا بهره برده است و آنها مانند كساني زندگي مي‌كنند كه گویا مدتها عذاب و دردهاي جهنم را چشيده و در آن گرفتار بوده‌اند. پس بكوشيم اين ريشة عميق را در باور خود استحكام بيشتري بخشيده و استوار نمایيم تا بتوانيم در پرتو اين استواري، اعمال و رفتار صحيح انجام دهيم.
از نظر قرآن مجيد مردمي كه در دنيا با هم در يك جامعه زندگي مي‌كرده‌اند روز قيامت متفرق و جداگانه به آن صحنه مي‌آيند تا جزاي اعمال و رفتار خود را در سيماي بهشت يا جهنم مشاهده كنند.10 در آن روز هر كس به اندازة ذره‌اي كار خوب يا بد انجام داده باشد همان را مي‌بيند.11
همانگونه كه قرآن مجيد صراحت دارد روز قيامت زمين خبر مي‌دهد كه ما انسان‌ها زماني كه روي آن زندگي مي‌كرديم چه سخن‌ها گفته، چه چيزها شنيده‌ و چه كارهايي انجام داده ايم و خلاصه اينكه چگونه زندگي را ‌گذرانديم.خداوند از زمين مي‌خواهدكه اين‌گونه اخبار را گزارش دهد.12
علامه طباطبايي(ره) در تفسيرآيه "يَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبارَها بِأَنَّ رَبَّكَ أَوْحى‏ لَها" مي‌فرمايد: خداوند در قيامت شعوري خاص به زمين مي‌دهد تا بتواند از خداوند وحي بگيرد و اخبار و گزارش‌هاي خود را بدهد.13از اين رو گرچه در اين دنيا زندگي جمعي داريم و در معاشرت با يكديگر امور را مي‌گذرانيم اما در قيامت با اعمال و نتايج و ثمرات اعمال، رفتار و كردار ظاهر و باطن خود محشور مي‌شويم و براي هميشه با آنها به سر خواهيم برد. پس دقت نماييم چه اعمالي انجام مي‌دهيم تا در نتيجه از كردة خويش پشيمان نباشيم.

نظام دنيا و آخرت از نظر علامه طباطبايي(ره)
يكي از شاگردان علامه طباطبايي(ره) مي‌فرمود: روزي محضر علامه، سخن از قبر و قيامت شد ايشان با بياني مستدل، منطقي و قرآني فرمود: اين‌گونه نيست كه وقتي انسان از دنيا رفت او را به دنيايي ديگر و فضايي مثل اين فضا منتقل كنند مثلاً فكر كنيم تا كنون با اين بدن روي زمين زندگي مي‌كرده‌ايم و بعد از مردن ما را به كره مشتري يا زهره يا زميني مثل اين زمين و دنيايي مثل اين دنيا مي‌برند نه بلكه ما را از اين جهان به جهاني ديگر و از اين دنيا به آخرت مي‌برند يعني از نظام آفرينش ظاهري به نظامي ديگر كه باطني و غيبي است منتقل مي‌شويم لذا از قرآن مجيد مي‌فهميم كه نظام آخرت نظامي غير از نظام دنياست. واين آيه را قرائت فرمود "يوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَيرَ الْأَرْضِ""""14 يعني زمين قيامت غير از اين زمين است. بلكه زمين در آن نظام به نور خدا اشراق و نورانيت ويژه‌اي دارد همان‌گونه كه قرآن مجيد ميفرمايد "وَ أَشْرَقَتِ الْأَرْضُ بِنُورِ رَبِّها"15 بنابراين جهاني كه اكنون ما در آن زندگي مي‌كنيم جهان ظاهر و محسوس است اما آن جهان را مي‌توان عالم ملكوت، باطن، غيب و امثال آن نامگذاري كرد.
اكنون همه با هم وجود خود را آمادة دريافت باران رحمت خاص خدا نماييم زيرا ماه‌هاي رجب،شعبان و رمضان هنگام ريزش باران رحمت الهي است.

رجب، شعبان و رمضان
ماه‌هاي رجب و شعبان با ارتباط و انتساب ويژه اي كه با امام علي(ع) و چند امام بزرگوار ديگر در ميلاد يا شهادتشان دارد؛ ماه امامت و ولايت ناميده شده است و در شب و روزش باران رحمت خدا بسيار مي‌بارد. لذا هر انساني با توجه بيشتر و فراهم آوردن ظرفيت براي دريافت اين همه خيرات، اجر، بركت و رحمت مي‌تواند از اين بارش تند، قلب و روح خود را از آب حيات معنويت سيراب نمايد.
حضرت علي(ع) به كميل بن زياد مي‌فرمايد: "يَا كُمَيْلَ بْنَ زِيَاد ٍإِنَّ هَذِهِ الْقُلُوبَ أَوْعِيَةٌ فَخَيْرُهَا أَوْعَاهَا "16اي كميل؛ همانا دل‌هاي آدميان مانند ظرف مي‌ماند و بهترين آنها پر ظرفيت‌ترين آنهاست.
خداوند عز و جل در قرآن مجيد مي‌فرمايد "أَنزَلَ مِنْ السَّمَاء مَاء فَسَالَتْ أَوْدِيةٌ بِقَدَرِهَا"17 خداوند آب رحمت و باران پاك معنويت را از آسمان معنا و عالم بالا فرو مي‌فرستد اما آن باران با آن عظمت و بارش گسترده و تند، هر ظرفي را به قدر ظرفيتش از آب حيات و معنا پُر مي‌نمايد.
در اين سه ماه عزيز و بزرگ گر چه باران رحمت خاص الهي در حال ريزش است اما اگر انسان بر اثر تعلق به عالم ماده ظرف استعدادهاي معنوي خود را آلوده و گرفتار كند و با طغيان و سركشي از اطاعت و فرمان حضرت حق بيرون رود هر چند كه باران معنا تند ببارد، بر دل سنگ‌گونة او نفوذ نمي كند و از معنويت براي او بهره‌اي حاصل نمي‌شود. از اين رو ماه رجب و شعبان براي هر كسي ماه ويژه نيست بلكه هر كس به قدر ظرفيت، كشش و كوشش خود مي‌تواند بهره و نصيب ببرد. پس راه ورود رحمت حق سبحانه و تعالي به دل، منحصر به آمادگي انسان است و اين آمادگي فقط با طهارت روح و تزكيه نفس حاصل مي‌شود.
در اين ماه‌ها است كه به فرموده امام علي(ع) همان‌گونه كه بدن‌ها سالم و فعال و زبانها باز است18 ملائكة الهي اعمال و رفتار وكردارانسان را در نامة اعمال او ضبط مي‌نمايند.
انسان براي فراهم نمودن ظرفيت مي‌تواند در اوایل اين ماه‌هاي شريف، غسل توبه‌اي داشته باشد و با چند قطرة اشك كه بوي شوق و عشق به خدا دهد و از خون دل فراهم شده باشد آلودگي‌هاي ساليانه را تطهير نمايد. پس از كسب طهارت، عزم نمايد و تصميم بگيرد كه در خلوت سحر به ويژه سحرهاي اين سه ماه پر فيض و بركت همان لحظاتي كه اهل دل با تهجد و زاري و اداي نوافل از معبود خويش طلب مغفرت مي‌كنند "وَبِالأسْحَارِ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ"19 و در نتيجه به مقام محمود دست مي‌يابند مقامي كه خداوند عزوجل فرموده است "وَمِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَةً لَكَ عَسَي أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًا مَحْمُودًا"20 و يا دست كم بين الطلوعين پس از اداي فريضة صبح قدري با حضرت حق تبارك و تعالي گفتگو داشته و با اشك و آه ، برات آزادي از عذاب‌ و گرفتاريهاي قبر و قيامت را از او بخواهد. ان شاء الله.21

پي‌نوشت‌ها:

1و2. توبه/36.

3. توبه /5.
4. چنانچه اميرمؤمنان علي(ع) فرموده است: "رَجَبٌ شَهْرِي وَ شَعْبَانُ شَهْرُ رَسُولِ اللّه(ص) وَ شَهْرُ رَمَضَانَ شَهْرُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ" وسائل‏الشيعة، ج 10، ص 480، ح 13894 ،باب استحباب صوم رجب كله او بعضه.
5." إِنِّي قَدْ قَصَدْتُكُمْ وَ اعْتَمَدْتُكُمْ بِمَسْأَلَتِي وَ حَاجَتِي وَ هِيَ فَكَاكُ رَقَبَتِي مِنَ النَّارِ وَ الْمَقَرُّ مَعَكُمْ فِي دَارِ الْقَرَارِ مَعَ شِيعَتِكُمُ الْأَبْرَار". بحارالانوار، ج 99، ص 195، باب8.
6. زيد بن حارثه به پيامبر اکرم(ص) عرضه داشت يقينم تا جايي است که "كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى أَهْلِ الْجَنَّةِ يَتَنَعَّمُونَ فِي الْجَنَّةِ وَ يَتَعَارَفُونَ وَ عَلَى الْأَرَائِكِ مُتَّكِئُونَ وَ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى أَهْلِ النَّارِ وَ هُمْ فِيهَا مُعَذَّبُون ..." الکافي، ج 2، ص 53،‌ ح 2، باب حقيقة الايمان و اليقين. مولوي اين جريان را بسيار شيوا به نظم آورده است و مي‌گويد زيد گفت:
هيـن بگويم يـا فـرو بندم نفس
لب گزيدش مصطفي يعني که بس. مثنوي معنوي، دفتر اول، پرسيدن پيغمبر(ص) از زيد که امروز را چگونه صبح کردي.
7. حشر/18.
8. "الدنيا مزرعة الآخرة" عوالي اللئالي، ج 1، ص 267، ح 66.
9. نهج‌البلاغه، خطبة‌ 193 معروف به خطبة همام.
10. "يَوْمَ يَفِرُّ الْمَرْءُ مِنْ أَخِيهِ * وَأُمِّهِ وَأَبِيهِ * وَصَاحِبَتِهِ وَبَنِيهِ * لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ يَوْمَئِذٍ شَأْنٌ يُغْنِيهِ * وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ مُسْفِرَةٌ * ضَاحِكَةٌ مُسْتَبْشِرَةٌ * وَوُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ عَلَيْهَا غَبَرَةٌ * تَرْهَقُهَا قَتَرَةٌ * أُوْلَئِكَ هُمْ الْكَفَرَةُ الْفَجَرَةُ"، عبس/34 تا 42.
11. "فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَه وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ" ‌زلزال/ 7و8.
12.اشاره است به آيات "يَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبارَها بِأَنَّ رَبَّكَ أَوْحى‏ لَها" زلزال/4و5.
13. الميزان، ج20، ص 342، سورة زلزال، آية 5.
14. ابراهيم/48.
15.. زمر/69.
16. نهج‌البلاغه، حکمت 147.
17. رعد/17.
18. "عِبَادَ اللَّهِ الْآنَ فَاعْلَمُوا وَ الْأَلْسُنُ مُطْلَقَةٌ وَ الْأَبْدَانُ صَحِيحَةٌ..." نهج‌البلاغه، خطبة 196،‌ العظة بالزهد، و خطبة 94، در وصف خداوند متعال، عظة النفس.
19 . ذاريات/ 18.
20 . اسراء/ 79.
21 . اين نوشتار با الهام از كتاب قطره‌اي از درياي معارف تدوين يافت.

آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 931 | کل بازدید : 6164712 
اخبار