چهارشنبه ٠٥ ارديبهشت ١٣٩٧
معاونت تهذیب
معاونت تهذیب حوزه های علمیه مرکز مدیریت حوزه های علمیه
معاونت پژوهش
معاونت تبلیغ
خبرگزاری رسمی حوزه های علمیه ، حوزه نیوز ، مرکز مدیریت حوزه های علمیه
معاونت امور طلاب
خبرگزاری رسمی حوزه های علمیه ، حوزه نیوز ، مرکز مدیریت حوزه های علمیه
شرایط و ويژگى هاى مفسر

 منبع :

 نويسنده :     ایمیل :

 نوشته شده در تاريخ : 1392/12/13  

بعضى از علمإ, آشنائى با پانزده رشته از علوم را شرط يك مسفر شايسته دانسته اند.
مفسر كسى است كه دانا به شقوق مهم علوم باشد كه همان تفسير كتاب خداست و مفسر وقتى كه متعرض اين علم مى شود, به هيچ وجه فرد را در نظر نمى گيرد, بلكه فقط كلام خداوند متعال را تفسير و تبيين مى كند و اين; از نظر اهميت شقوق علوم, بهترين و با اهميت ترين آنهاست.
شرباصى در كتاب خود, ((قصه التفسير))(1) از سيوطى در ((الاتقان)) نقل مى كند كه او در اين مورد مى گويد:
((از جمله علومى كه انسان محتاج آن است تا قادر بر تفسير قرآن شود, موارد ياد شده در زير است:
علوم: لغت, نحو, صرف, اشتقاق, بلاغت, قرإات, اصول دين, اصول فقه, اسباب نزول, ناسخ و منسوخ, علم حديث و صحت مقصد)).
آيه الله سبحانى در كتاب گرانسنگ خود; تفسير موضوعى((منشور جاويد))(2) تعداد اين علوم را به چهارده عدد رسانده و مفصلا بحث كرده اند و نيز معظم له در مجله تخصصى كلام اسلامى(3) در اين مورد يكى از علوم لازم را براى مفسر; علم موهبت دانسته اند. به اين معنى كه موهبت الهى در سايه انجام كارهاى صالح رخ مى دهد. چنانكه قرآن مجيد مى فرمايد:
((والذين اهتدوا و زادهم هدى و آتاهم تقويهم))(4).
((كسانى كه هدايت يافته اند, خداوند بر هدايتشان مى افزايد و روح تقوا به آنان مى بخشد)).
همچنين مرحوم طبرسى در تفسير ارزشمند خود ((مجمع البيان))(5) از زمخشرى در ((كشاف)) نقل مى كند كه او از مشكل بودن علم تفسير و متفاوت بودن علما در درك صحيح آن سخن به ميان آورده و مى گويد:
((علما آنچنان كه در تفسير شرائطى را ذكر كرده اند, در مفسر نيز شرائطى را متذكر شده اند كه نمى شود به سادگى از كنار آن گذشت و آن را ناديده گرفت و آن شرائط را به پانزده شرط مى رساند:
1 . ((علم لغت)): از لحاظ وضع لفظ و اشتراك در معنى و ...
2 . ((علم نحو)): زيرا با تغيير اعراب, مى توان الفاظ را تغيير داد.
3. ((علم صرف)): به وسيله آن مفسر مى تواند جوهر كلمات و صيغه و ماده آن را بفهمد.
4 . ((اشتقاق)): با اين علم مى توان فهميد كه كلمه از چه چيزى مشتق شده و مصدر آن چيست؟ مثل ((اسم)) كه اگر از دو ماده مختلف تشكيل شده باشد, معناى آن متفاوت مى شود. مانند ((مسيح)) كه آيا از سياحت است يا مسح؟
5 . ((علم بلاغت)): يعنى معانى و بيان و بديع كه به وسيله معانى, مفسر خواص تركيب هاى كلام را از جهت افاده معنى متوجه مى شود.
6. ((علم بيان)): از لحاظ وضوح دلالت بر معنا.
7. ((علم بديع)): كه در زيبايى كلام بكار مى رود.
8. ((علم قرإات)): انسان را به بهتر خواندن قرآن هدايت مى كند و به وسيله همان قرإات است كه بعضى از وجوه تفسريه را بر برخى ديگر ترجيح مى دهند.
9 . ((اصول دين)): براى اين كه كسى كه عالم به اصول دين است, بهتر مى تواند استدلال كند كه چه چيزى واجب است و چه چيزى جايز و مباح و ...
10 . ((اصول فقه)): با اين علم مفسر مى تواند وجه استدلال بر احكام را بفهمد.
11 . ((اسباب نزول)): براى اين كه دانستن سبب نزول آيات در واقع توضيح مراد آيه است.
12. ((ناسخ و منسوخ)): مفسر وقتى كه به آيه اى برخورد كند, آيات ناسخه و منسوخه را بفهمد.
13 . ((فقه)): كه مربوط به احكام و معارف دينى و سياست اسلامى است.

ضرورت علم حديث براى مفسر
14 . ((علم حديث)) يكى از شرائط مفسر علم حديث است تا بدينوسيله مجمل و مبهم را بفهمد.
مى دانيم كه قرآن احكام شرعيه را غالبا به صورت كلى گفته و احتياج به بيان و تفسر دارد و از طرفى اخبار و احاديث توضيح دهنده كليات و بيان جزئيات آن است. و قرآن در عين حال كه موجز است, جامع مى باشد و جامع نمى شود مگر اين كه كلياتى را شامل شود. مثلا نماز و روزه و ...را متذكر شده ولى احكام تفصيلى آنها را نگفته. و اين ((سنت)) است كه متكفل توضيح آن است و همچنين تفاصيل زواج و عقود و قصاص و حدود و .... چنانكه آيه شريفه ((...و إنزلنا اليك الذكر لتبين للناس ما نزل اليهم و لعلهم يتفكرون))(6). ((...ما اين ذكر (قرآن) را بر تو نازل كرديم تا آنچه به سوى مردم نازل شده است, براى آنها روشن سازى و شايد انديشه كنند)).
و همچنين آيه: ((....و ما آتاكم الرسول فخذوه و ما نهاكم عنه فانتهوا.... ))(7). ((...آنچه را رسول خدا(ص) براى شما آورده بگيريد (و اجرا كنيد) و از آنچه نهى كرده, خوددارى نمائيد....)) پس يكى از راه هاى درك مفاهيم قرآن احاديث پيامبر و اهل بيت(عليهم السلام) است كه بايد به آنها رجوع كنيم.
15. (( صحه المقصد)) يكى از شرائط مفسر اين است كه مقصود او از تفسير چيست؟ چنان كه خداى متعال در قرآن مى فرمايد: ((والذين جاهدوا فينا لنهدينهم سبلنا و ان الله مع المحسنين))(8) ((و آنها كه در راه ما (با خلوص نيت) جهاد كنند, قطعا به راه هاى خود, هدايتشان واهيم كرد و خداوند بانيكوكاران است)). كه بايد اعتقاد مفسر درست باشد زيرا اگر متهم به فساد عقيده باشد, نمى شود در امور دنيوى به او اطمينان داشت; چه رسد در امور مربوط به دين.

1ـ قصه التفسير: ص 20.
2ـ ج3, ص 276 به بعد. 3ـ سال نهم, شماره 36, ص 10.
4ـ محمد: 17.
5ـ طبرسى, مجمع البيان, مقدمه, ص 5.
6ـ نحل: 44.
7ـ حشر: 7.
8ـ عنكبوت: 69.

 

منبع : ماهنامه مکتب اسلام شماره 4 تیر 1380

آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 672 | کل بازدید : 6164719 
اخبار