دوشنبه ٠١ مرداد ١٣٩٧
معاونت تهذیب
معاونت تهذیب حوزه های علمیه مرکز مدیریت حوزه های علمیه
معاونت پژوهش
معاونت تبلیغ
خبرگزاری رسمی حوزه های علمیه ، حوزه نیوز ، مرکز مدیریت حوزه های علمیه
معاونت امور طلاب
خبرگزاری رسمی حوزه های علمیه ، حوزه نیوز ، مرکز مدیریت حوزه های علمیه
كعبه مولد ولايت و مأمن شهادت

 منبع : شارح

 نويسنده : اسماعيل نساجى زواره    ایمیل :

 نوشته شده در تاريخ : 1393/02/14  

 

قدمت اين نخستين پرستشگاه توحيد به قدمت آفرينش زمين است.

تاريخ بنا و تجديد بنا
سرزمين مكه, گهواره اسلام و محل تولد حضرت محمد(ص) و مهبط وحى است. اين شهر در بخش غربى شبه جزيره عربستان و در حدود 45 مايلى بندر ((جده)) قرار دارد و به دره هاى پرپيچ و خم و جلگه هاى كنار درياى سرخ ختم مى شود. از مشرق به كوه ((ابوقبيس)) و از مغرب به كوه ((قعيقان)) محدود مى شود و مركزش ((مسجدالحرام)) است كه با حياط وسيع و ساختمان هاى اطراف, كعبه را احاطه كرده(1) و اين كعبه نخستين خانه توحيد و با سابقه ترين معبد بر روى زمين است كه از زمان حضرت آدم(ع) وجود داشته است, خانه اى است براى تمام مردم و به سود جامعه بشريت, در نقطه اى كه مركز اجتماع است, ساخته شده است.((ان إول بيت وضع للناس للذى ببكه مباركا...)) ((نخستين خانه اى كه (به منظور پرستش خداوند) براى مردم ساخته شده, در سرزمين مكه است))(2).
در مورد پيدايش و بناى خانه كعبه دو قول وجود دارد:
الف. خانه كعبه قبل از آفرينش حضرت آدم(ع) وجود داشته است. چنانكه در روايتى, امام باقر(ع) از پدران بزرگوارش و آنان از رسول خدا نقل مى كنند كه فرمود:
((خداى تعالى, فرشتگان را امر كرد كه در زمين خانه اى بر مثال ((بيت المعمور)) بنا كنند, آنگاه خاكيان را امر فرمود: همچنان كه اهل آسمان, بيت المعمور را طواف مى كنند, آنان نيز پيرامون آن خانه طواف كنند و اين امر قبل از آفرينش حضرت آدم بوده است.
((حبيب بن ثابت)) از ابن عباس روايت كرده است كه گفت: در نوشته اى كه در مقام ابراهيم يا پايين آن مقام به دست آمده, چنين آمده است:
((من; الله, صاحب بكه ام(مكه), روزى آن را وضع كردم كه آفتاب و ماه را آفريدم و روزى آن را حرمت نهادم كه اين دو سنگ(كوه صفا و مروه) را نهادم و هفت فرشته مطيع امر خويش را پيرامون آن گماشتم)).
ب. چون آدم(ع) به زمين فرود آمد, از وحشت شكايت كرد, خداى تعالى او را به ساختن كعبه و طواف آن فرمان داد و تا روزگار نوح(ع) آن خانه پابرجاى بوده.

دلائل قدمت كعبه از زمان حضرت آدم(ع)
اما بعضى از مورخين و مفسرين بنيانگذار خانه خدا را حضرت ابراهيم(ع) و فرزندش حضرت اسماعيل(ع) مى دانند و ساخته شدن آن را به دست حضرت آدم يا قبل از آن, در رديف افسانه ها قلمداد مى كنند درحالى كه به طور مسلم اين معبد و پرستشگاه در جهان وجود داشته و انبياى پيشين همچون نوح(ع) از آن استفاده مى كردند. بنابراين چگونه ممكن است خانه كعبه كه نخستين معبد جهان است, به دست حضرت ابراهيم ساخته شده باشد؟ و اين مطلب نه تنها با روايات و تاريخ سازگار نيست, بلكه با خود آيات قرآن هم سازش ندارد و نكته هاى زير مويد اين سخن است:
1. در قرآن كريم از قول حضرت ابراهيم(ع) مى خوانيم:
((ربنا انى إسكنت من ذريتى بواد غير ذى زرع عند بيتك المحرم...)).
((پروردگارا همسر و فرزندم را در اين سرزمين خشك و سوزان در كنار خانه تو(كعبه) سكونت دادم...))(3).
اين آيه گواهى مى دهد موقعى كه حضرت ابراهيم با فرزند شيرخوارش اسماعيل و همسرش ((هاجر)) به سرزمين مكه آمدند, علامت و نشانه اى از خانه كعبه وجود داشت و اين هنگامى بود كه ابراهيم پس از آن كه خدا از كنيزش ((هاجر)), پسرى به او داد, حسادت همسر نخستينش ((ساره)) تحريك شد و نتوانست حضور هاجر و فرزندش را تحمل كند, لذا از ابراهيم(ع) خواست كه آن مادر و فرزند را به نقطه ديگر ببرد و ابراهيم طبق فرمان خدا در برابر اين درخواست تسليم شد و اسماعيل و مادرش را به سرزمين مكه كه در آن روز خاموش و فاقد همه چيز بود, آورد و در آنجا گذارد و با آنها خداحافظى كرد و رفت. چيزى نگذشت كه اين كودك و آن مادر در آفتاب گرم و سوزان تشنه شدند. هاجر براى نجات كودكش سعى و تلاش فراوان كرد, اما خدايى كه اراده كرده بود آن سرزمين; يك كانون بزرگ عبادت گردد, چشمه ((زمزم)) را آشكار ساخت. چيزى نگذشت كه قبيله بيابانگرد ((جرهم)) كه از نزديكى آنجا مى گذشتند, از ماجرا آگاه شدند و در آنجا رحل اقامت افكندند و ((مكه)) كم كم شكل گرفت(4).
2. آيه ((و اذ يرفع ابراهيم القواعد من البيت و اسماعيل...)).
((به ياد آور هنگامى كه ابراهيم و اسماعيل پايه هاى خانه كعبه را بالا مى بردند.. .))(5).
اين تعبير مى رساند كه شالوده هاى خانه كعبه وجود داشته و ابراهيم و اسماعيل پايه ها را بالا بردند و تجديد بنا كردند.
3. آثار و اخبارى كه از پيامبر اكرم(ص) و خاندان پاك او; و از صحابه و تابعين به دست ما رسيده است, بر اين معنا كه كعبه قبل از حضرت ابراهيم وجود داشته است, دلالتى صريح و آشكار دارد و به عنوان حجت و برهان كافى است:
الف. كلام رسول خدا(ص) در خطبه اى كه روز فتح مكه ايراد نمودند ((اين ديار را خداى متعال روز آفرينش آسمان ها و زمين حرمت داد و تا روز قيامت محترم به حرمت الهى است)), مبين قدمت اين مكان مقدس است(6). زيرا حرمت و قداست آن سرزمين به خاطر قداست و احترام كعبه است.
ب. حضرت على(ع) در نهج البلاغه مى فرمايند:
((آيا نمى بينيد كه خداوند; مردم جهان را از زمان حضرت آدم(ع) تا به امروز به وسيله قطعات سنگى امتحان كرده است و آن را خانه محترم قرار داد سپس به آدم و فرزندانش دستور داد كه به گرد آن طواف كنند...))(7).
ج. امام باقر(ع) فرمودند:
((آدم(ع) چون كعبه را ساخت و بر آن طواف كرد, عرض كرد: بار الها! براى هركس كه كارى كرده, پاداش باشد. بارالها! همانا من در ساختمان كعبه كار كرده ام(پاداش مى خواهم). خطاب رسيد: ((اى آدم سوال كن)) عرض كرد: بارالها! مرا بيامرز. خطاب رسيد: ((آمرزيده شدى. عرض كرد: فرزندان مرا بيامرز. خطاب رسيد: ((هركس از فرزندانت كه ازگناه بازگشت كند, آن چنانكه تو بازگشت كردى, گناهش آمرزيده است))(8).
بعد از طوفان, موضع كعبه ويران شد ولى بنياد آن بر جاى ماند تا خداى سبحان, جبرئيل را به سوى حضرت ابراهيم(ع) فرستاد و فرمان داد تا آن خانه را مجددا بنا كند.
كوتاه سخن اين كه: آيات قرآن و روايات, اين تاريخچه معروف را تإييد مى كند كه خانه كعبه از زمان حضرت آدم(ع) وجود داشته و بعد به دست حضرت ابراهيم و فرزندش اسماعيل تجديد بنا گرديد و اين موضوع باعث اهميت يافتن مكه و رونق آن گرديد و مركز اصلى جزيره العرب محسوب گشت.
از آن زمان به بعد, كعبه زيارتگاه خداپرستان گشت و مكه به واسطه حضور مردم براى زيارت خانه خدا, رونق تجارى و سياسى فراوانى را كسب نموده و با بعثت حضرت رسول اكرم(ص) اين سرزمين وارد مرحله جديدى گرديد. در اوايل قرن هفتم ميلادى بعد از بعثت حضرت رسول, با تلاشها و فداكارىهاى مداوم ايشان و ياران مخلصش, اسلام در سراسر عربستان رواج يافت.

اسامى كعبه در قرآن و حديث
خداوند سبحان از كعبه به دو نام در قرآن كريم تعبير نموده است:
1. كعبه: ((جعل الله الكعبه البيت الحرام قياما للناس...)).
((خداوند كعبه را بيت الحرام قرار داد تا مايه قوام و برپايى مردم باشد... ))(9).
مفسران مى گويند: خانه خدا, كعبه ناميده شده زيرا چهارگوشه دارد و به شكل مكعب است و عرب هر خانه چهارگوشه را به خاطر برآمدگى چهار زاويه آن كعبه مى نامد; زيرا ((كعب)) به معناى برآمدگى است و نيز گفته اند اين نام از آن روست كه كعبه از ميان وسط زمين برآمده است. برخى عقيده دارند كه اين اسم دلالت بر برجستگى و علو معنوى آن مى كند و از آنجا كه اين خانه شريف ترين و پرفضيلت ترين خانه هاى كره زمين و از حيث زمان قديمى ترين آنهاست, چنين نام گرفته است.
2. البيت العتيق: ((... و ليطوفوا بالبيت العتيق)). ((و اين كه طواف كنيد به دور بيت العتيق))(10). در وجه اين نامگذارى آمده است كه كعبه را ((عتيق)) نامند, زيرا (عتق) به معناى آزاد و رهاست و خداى تعالى آن خانه را از قيد ملكيت هر آفريده اى رها ساخته است و نخواسته است احدى مالك آن گردد.
از امام باقر(ع) سوال شد چرا كعبه را بيت العتيق ناميده اند؟ فرمودند:
((هيچ خانه اى نيست كه خدا بر روى زمين گذارده باشد جز آن كه صاحب و ساكن دارد كه در آن سكنى مى گيرد به غير از اين خانه كه ساكن ندارد و صاحبى جز خدا براى آن نيست و از اين جهت كه آزاد است عتيق نام گرفته است))(11).
وجه ديگر اين كه ((عتيق)) به معناى قديم است و كعبه قديم ترين خانه روى زمين است. برخى نيز معتقدند اين خانه از آن رو عتيق خوانده مى شود كه خداى تعالى, زائران آن را از آتش دوزخ رها و آزاد ساخته است.
پيامبر اسلام(ص) فرمودند: ((كعبه را از آن جهت بيت العتيق ناميده اند كه آزاد از غرق شدن در حادثه طوفان نوح(ع) بود)).
پى نوشت :

1. نقش كتابخانه هاى مساجد, محمد مكى السباعى, ص 49.
2. سوره آل عمران, آيه 96.
3. سوره ابراهيم, 37.
4. تفسير نمونه, ج10, ص 363.
5. سوره بقره, 127.
6. تاريخ مكه, دكتر محمد هادى امينى, ص 18.
7. نهج البلاغه, خطبه قاصعه.
8. بحارالانوار, ج96, ص 203.
9. سوره مائده, 97.
10. سوره حج, 29.
11. آثار الصادقين, ج19, ص 262 - 263.

 

منبع : ماهنامه مکتب اسلام شماره 9  آذر  1380

آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 694 | کل بازدید : 6436599 
اخبار